Rys Historii Kościoła

Skarżyce posiadają bardzo interesującą przeszłość historyczną.

O tym świadczą prehistoryczne znaleziska odkryte w latach 1946, 1953 i 1958 przez naukowców Wydziału Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zebrane eksponaty: wióry i narzędzia z krzemienia, pochodzą z epoki kamiennej (drugie tysiąclecie p.n.e.) oraz groty i strzały metalowe z epoki żelaza (VIII i VII w. p.n.e.), a także znalezione skorupy naczyń glinianych z okresu słowiańskiego( X i XI w. n.e. ), świadczą o ciągłości zasiedlenia tych okolic, przez ludzi od czasów prehistorycznych. Eksponaty pochodzące z ww. odkryć (wypożyczone z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu) znajdują się w Izbie Muzealnej w Zawierciu PiMBP.

Nowsze dzieje Skarżyc i kościoła opisuje literatura historyczna

Biskup krakowski Iwo Odrowąż osadzając Kanoników Regularnych NMP w powstającym w 1221r klasztorze w Mstowie, oddał im w posiadanie wieś Żyrkowice. Król Władysław Łokietek w 1327 r. w dniu Oczyszczenia NMP dokonał zamiany z ojcem Janem prepozytem klasztoru w Mstowie za część Włodowic będących własnością klasztoru Kanoników, dał im wsie: Skarżyce i Morsko z Komornikami (L. B. II 216 III 158). Z późniejszych opisów dowiadujemy się, że wieś w połowie XV w. miała 7 zagrodników z rolą, na których ciążył obowiązek oddawania po 1 fertonie, 2 koguty i 20 jaj rocznie. Wszyscy posiadający rolę płacili biskupowi krakowskiemu dziesięcinę snopową i konopną, zaś folwarczni dawali dziesięcinę roczną, przemienni w jednym roku biskupowi krakowskiemu, a w następnym klasztorowi we Mstowie.

Skarżyce od niepamiętnych czasów należały do parafii kromołowskiej. Przy wieży obronnej w Skarżycach istniała kaplica, w której kapelanem był zakonnik mstowski ojciec Bartłomiej, wspomagający proboszcza kromołowskiego, a w szczególności w okresie świąt i uroczystości odpustowych, obchodzonych w kościele p.w. św. Mikołaja w Kromołowie.W połowie XVI w. Seweryn Bonar (kasztelan i bankier królewski, starosta rabsztyński i właściciel Ogrodzieńca przejął w drodze kupna Kromołów od dziedzica Stanisława Kromołowskiego (1524). Po jego śmierci (1549) majątkiem nieletnich synów: Jakuba Fryderyka i Seweryna zarządzała wdowa Jadwiga Bonarowa z d. Kościelecka. Kasztelanowa wraz z dziećmi przeszła na kalwinizm, a kościół kromołowski przekazała na zbór kalwiński ( 1552-­97).Oskarżali kasztelanową J. Bonarową, że wprowadziła herezje i sprofanowała kościół w Kromołowie.

Właściciel Skarżyc Wojciech Giebułtowski herbu „Lis”, obserwując jak Bonarowie zakorzeniają kalwinizm w kościele kromołowskim (w okresie ponad 40 lat) i głoszoną herezją zwalczają Trójcę Przenajświętszą, postanowił wybudować kościół dla katolików ku czci Trójcy Przenajświętszej. Kościół bowiem ufundowany został w 1583r przez Dziedzica Skarżyc Mikołaja Brzeskiego. W budowie kościoła wykorzystano istniejącą w Skarżycach od XII w. wieżę obronną i przy niej kaplicę z XIV w. Rozbudowany kościół konsekrowano w 1598 r.

Do czasu wybudowania kościoła w Skarżycach wierni kościołowi katolickiemu z Kromołowa chodzili do kaplicy katolickiej w Skarżycach istniejącej na wzgórzu od XII w. Sekretarz królewski Wojciech Giebułtowski -właściciel Skarżyc, w 1610 r. rozbudował kościół p.w. Trójcy Przenajświętszej (od południa dobudował trzy kaplice). Początkowo był to kościół filialny parafii kromołowskiej .

O Wojciechu Giebułtowskim wiemy, że w 1599 r. był sekretarzem królewskim, w czasie panowania Henryka Walezjusza posłował do Anglii, a za Zygmunta III Wazy do cesarza Rudolfa. Umarł w 1623 r. i został pochowany w kościele p.w. Św. Trójcy w Krakowie. Jego siostra Jadwiga Wojkowska, zm. w 1643 r. ma pomnik w Kroczycach.

Jak podaje Jan Długosz (1410), krewny właściciela Koziegłów, niejaki Krystyn z Koziegłów,słynny wojownik Władysława Jagiełły, który za zasługi wojenne w 1424 r. otrzymał od króla Dupice, Żyrkowice i inne wsie (przeniesione na własność wg prawa niemieckiego, (średzkiego),wraz z przyrodnimi braćmi wziął w działach w 1434 r. zamek Bąkowiec , Lgotę Wielką i Małą, Siemięrzyce (Siamoszyce) i Przyłubsko (w parafii Kroczyce) oraz Giebułtów w miechowskim.w parafii Książ Wielki. Od nazwy miejscowości Giebułtowa późniejszy kasztelan sandomierski Krystyn z Koziegłów przyjął nazwisko Giebułtowski. Z tego rodu wywodzi się również Stanisław Giebułtowski, ojciec Wojciecha, który usiadł we wsi Lgota (par. Kroczyce). Za młodu walczył on z Turkami na Węgrzech, potem wrócił do Lgoty, ożenił się Z Anną Korycińską herbu „Topór”, z którą miał czterech synów i pięć córek. Zmarł mając 80 lat 20 czerwca 1599, został pochowany przez synów w kościele w Kroczycach.

Pod koniec XVI w. po śmierci ostatniego właściciela Kromołowa Seweryna Bonara (juniora) w 1592 r. rozpoczęło się powolne wygasanie kalwinizmu. Miasto odziedziczyła Zofia Firlejowa (wdowa po słynnym Janie Firleju ostatnia z rodu Bonarów), która przekazała miasto wraz z prawem kolatora do kościoła najstarszemu synowi Mikołajowi Firlejowi. Spadkobierca po odnowieniu świątyni przywraca kościół katolikom (1594).

Nową parafię w Skarżycach p.w. Trójcy Przenajświętszej erygował ks. bp. Krakowski Piotr Tylicki 10 czerwca 1616 r. wydzielając ją z parafii p.w. św. Mikołaja w Kromołowie. Do powstałej parafii przyłączono wsie: Morsko, Dupice i Żerkowice. Drugiej konsekracji kościoła w Skarżycach dokonał ks. bp. Sufragan krakowski Mikołaj Oborski w 1678r. Wybudowano kościół murowany z miejscowego kamienia jurajskiego, orientowany, wczesnobarokowy, beczkowato sklepiony, wyrażający w swej architekturze zewnętrznej i wewnętrznej symbolikę przyjętego patrona. Bardzo charakterystyczne i wymowne są trzy okrągłe kaplice (od południa) symbolizujące, że Bóg jest jeden w trzech Osobach równych w istocie i Majestacie. Obrazuje to również plan sytuacyjny kościoła.

Na zewnątrz widoczne trzy okrągłe kaplice rotundy ,zdobione są pilastrami i barokowymi facjatkami. Nad środkową (największą, w której znajduje się prezbiterium i ołtarz główny) dominuje wieżyczka opatrzona kilkoma okienkami, na niej hełm zakończony wysokim sztymbrem, na szczycie którego promienieje z żelaza ozdoba w kształcie monstrancji, oparta na koronie. Sąsiednie dwie wieżyczki zdobią korony i krzyże. Od frontu (zachodu) kościoła znajduje się wyniosła wieża z podwójnym dachem, zakończona zwykłą wieżyczką (kiedyś kryta gontem obecnie blachą miedzianą). Wysoko na wierzy z trzech stron znajdują się po dwa okna. Niżej z dwóch stron widoczne są otwory strzelnicze. Wieże z okrągłymi kaplicami łączą mury z kamienia jurajskiego za którymi wewnątrz znajduje się nawa kościoła.

Od strony północnej muru zamykającego nawę, znajdują się dwie dobudówki. W wyższej jest wejście na chór, w niższej znajduje się zakrystia. Od południa w dobudówce znajdowała się kruchta boczna z tablicami nagrobkowymi. W czasie remontów prowadzonych przez ks. Henryka Wysowskiego ( 1971­-80) dobudówkę rozebrano, a tablice nagrobkowe umieszczono na zewnętrznym ogrodzeniu okalającym kościół. Wnętrze kościoła przedstawia się niezwykle interesująco. Miejsce połączenia nawy z prezbiterium, tworzy obszerną półokrągłą absydę, zaś po obu jej stronach znajdują się równolegle dwie półokrągłe, absydalne, sklepione kaplice. Trzy obok siebie będące absydy, są symbolem Trójcy Św. Nawa kościelna ma zaledwie 15 stóp szerokości, dwa jej boczne skrzydła ledwie mają po 4 stopy szerokości, (trudno je nazwać nawami). Arkada dzieli wyższe prezbiterium od nawy. Na niej widnieje napis A.D. 1788. Ściany zdobią bliźniacze pilastry.